İskemik İnme Kılavuzu 2026 Öne Çıkanlar

Akut iskemik inme, acil tıbbın en zaman kritik tablolarından biri. Bu nedenle her yeni kanıt, sahadaki kararları ve hasta sonuçlarını doğrudan etkiliyor. Geçtiğimiz günlerde yayınlanan “2026 Akut İskemik İnme Hastalarının Erken Yönetimi Kılavuzu”^​1​, 2018 kılavuzunu ve 2019 güncellemesini güncel veriler ışığında yenileyerek yerini almayı hedefliyor. Bu kılavuz; hastane öncesi değerlendirmeden akut tedaviye, hastane içi erken komplikasyon yönetiminden erken ikincil korunma adımlarına kadar süreci kapsayan kanıta dayalı ve güncel bir yol haritası sunuyor.

Bu yazımızda kılavuzdan öne çıkan noktalara yer vererek yazı serimize başlıyoruz (Kılavuzla ilgili yazılarımızı yayınlandıkça AHA 2026 etiketimizden takip edebilirsiniz):

Neden Önemli?

ABD’de her yıl >600.000 kişi ilk iskemik inme, yaklaşık 200.000 kişi de tekrarlayan inme geçiriyor. Toplumdaki yaygınlık %3,3 civarında. Yaşlanan nüfusla birlikte inme sıklığının artmaya devam ettiği görülüyor, 2030’a kadar %20’den fazla artış bekleniyor.

İnme, sosyoekonomik dezavantajı olan gruplarda orantısız şekilde daha sık görülüyor ve ölüm oranları da benzer biçimde bu grupları daha fazla etkiliyor. İnmenin >%80’i iskemik tipte.

İnme, ölüm ve sakatlığın başlıca nedenlerinden biri: 6 aydan uzun yaşayanların yaklaşık yarısı en az bir günlük yaşam aktivitesinde bağımlı kalıyor; tekrarlayan inmeler kognitif gerilemeyi artırabiliyor.

AHA ve ASA’nın “2018 Akut İskemik İnmenin Erken Yönetimi Kılavuzu” ile onun 2019 güncellemesini güncellemek ve yerine geçmek üzere hazırlanan bu Kılavuz, akut iskemik inmeye dair güncel kanıtları birleştirerek akut değerlendirme ve yönetim için güncel ve kapsamlı öneriler sunmayı amaçlıyor.

En Önemli Mesajlar

1. Mobil inme üniteleri (MSU), akut iskemik inme (AIS) geçiren ve trombolitik tedaviye uygun hastaların hızlı biçimde tanınmasını ve tedavi edilmesini sağlar. Yakın tarihli çalışmalar, MSU’ların konvansiyonel acil sağlık hizmetlerine göre faydasını ortaya koymuştur ve mevcut olduğunda kılavuz artık güvenlik ve yararlarına dayanarak MSU’ların kullanılmasına ilişkin öneriler içermektedir.
2. Hastane öncesi dönemde inme şüphesi olan hastalar için uygun nakil hedefinin belirlenmesi hâlâ zorludur. Önceki kılavuzlar, tromboliz yapabilen en yakın merkeze nakli önermekteydi. Güncel kanıtlar doğrultusunda bu kılavuz; yerel bakım sisteminin özelliklerinin dikkate alınmasını ve hızlı hastanelerarası transfer süreçlerine sahip, iyi işleyen sistemler bulunmadığı durumda hastanın doğrudan en yakın endovasküler trombektomi (EVT) yapabilen hastaneye götürülmesinin değerlendirilmesini desteklemektedir.
3. İntravenöz tromboliz (IVT), akut iskemik inme hastalarında tıbbi tedavinin temel taşlarından biridir. Çok sayıda uluslararası çalışmanın non-inferiority (en az eşdeğer etkinlik) göstermesi ve intravenöz tenekteplazın alteplaza kıyasla potansiyel avantajları bulunması nedeniyle yeni kılavuzlar, 4,5 saatlik trombolitik tedavi penceresinde alteplaz veya tenekteplazdan herhangi birinin kullanılmasını desteklemektedir. Ayrıca, ileri görüntüleme ile hasta seçimi yapılmaksızın 4,5 saatlik pencere içinde, NIHSS (National Institutes of Health Stroke Scale) skorundan bağımsız olarak engellilik oluşturan nörolojik defisiti olan uygun hastalarda trombolitik tedavinin hızla uygulanmasını vurgulamaktayız. Buna ek olarak kılavuz; başlangıç zamanı bilinmeyen inme ya da başlangıçtan 4,5–9 saat geçmiş seçilmiş hastalarda, ileri görüntüleme ölçütleri (örn. difüzyon ağırlıklı görüntüleme–FLAIR uyumsuzluğu veya perfüzyon temelli uyumsuzluk) kullanılarak uzatılmış pencerede tromboliz uygulanmasına destek sunmaktadır.
4. 4,5 saatlik pencere içinde, engellilik oluşturmayan (örn. izole duyu sendromu) defisiti olan hastalarda yapılan çalışmalarda trombolizin faydası gösterilememiştir. Bu hasta grubunda çiftli antiagregan tedavi tercih edilmesi önerilmektedir.
5. IVT ile eşzamanlı olarak argatroban ve eptifibatid gibi adjuvan antitrombotik tedavilerin verilmesi ÖNERİLMEMEKTEDİR.
6. Büyük damar oklüzyonu (LVO) olan AIS hastalarında EVT standart tedavi olarak kabul edilmiştir. Güncel kanıtlar, EVT’nin daha önce uygun olmadığı düşünülen hasta gruplarında da kullanımını desteklemektedir.
7. Semptom başlangıcından itibaren 24 saat içinde başvuran ve NIHSS ≥10 olan baziler arter oklüzyonu hastalarında EVT güçlü olarak önerilir.
8. İlk kez bu kılavuz, pediatrik AIS hastalarında girişimsel tedaviye ilişkin öneriler içermektedir. Çocuk hastalar için hastane öncesi ve hastane içi inme protokollerinin uyarlanmasına yönelik daha çok çalışmaya ihtiyaç olsa da uzman görüş birliği ve yakın tarihli çalışmalar; çocuklarda erken inme tanınmasının önemini vurgulamakta ve seçilmiş pediatrik AIS hastalarında endovasküler girişimlerin güvenliğini ve potansiyel faydasını desteklemektedir. Bu öneriler, gelecekteki öneriler için bir temel oluşturmakta ve pediatrik akut inme bakımının evrelerini ele almaktadır.
9. AIS hastalarında glisemik yönetim, önceki kılavuzlardan bu yana güncellenmiştir. Klinik sonucu iyileştirmek amacıyla glukozun 80–130 mg/dL aralığına yoğun şekilde düşürülmesi ÖNERİLMEMEKTEDİR. Bu yaklaşım ciddi hipoglisemi riskini artırır.
10. Birkaç yeni çalışma, erişkin hastalarda IVT ve EVT sonrası kan basıncı (KB) düşürmenin etkinlik ve güvenliğini değerlendirmiş ve daha sıkı bir kontrolle KB düşürülmesinin IVT sonrası fonksiyonel sonucu iyileştirmediğine, EVT sonrasında ise zarara yol açabileceğine dair yeni kanıtlar sunmuştur. Bu nedenle, tam reperfüzyon (örn. TICI 3 akım) sağlanmış olsa bile sistolik KB’nin <140 mmHg olacak şekilde sıkı bir kontrolle düşürülmesi önerilmemektedir.

Etkinliği En Yüksek 2025 Önerileri

Pediatrik Öneriler

2.3. Hastane Öncesi Değerlendirme ve Yönetim

Öneri Sınıfı (COR) 2b. Ambulansla taşınan, inme şüphesi olan pediatrik hastalarda; erişkinlerde yaygın kullanılan inme tarama araçlarının yararlılığı belirsizdir, çünkü inmeyi tanımlamada düşük performans göstermektedirler. Daha yeni pediatrik inme tarama araçları gözlemciler arası iyi bir uyum (interrater reliability) göstermektedir; ancak hastane öncesi ortamda duyarlılıkları, özgüllükleri ve öngörü değerleri henüz belirlenmemiştir ve kullanışlılıkları bilinmemektedir.

3.2. Başlangıç, Vasküler ve Multimodal Görüntüleme Yaklaşımları

COR 2a. Akut iskemik inme (AIS) şüphesi olan pediatrik hastalarda; büyük damar oklüzyonu olan hastaları saptamak ve arteriyel iskemik inmeyi hemorajik inmeden veya inme taklitçilerinden ayırt etmek amacıyla servikal ve intrakraniyal damarları içeren MRI/MRA ile acil beyin ve vasküler görüntüleme yapılması makuldür.

3.2. Başlangıç, Vasküler ve Multimodal Görüntüleme Yaklaşımları

COR 2a. AIS şüphesi olan pediatrik hastalarda; MRI/MRA hemen (25 dakika içinde) erişilebilir değilse, büyük damar oklüzyonu olan hastaları belirlemek amacıyla servikal ve intrakraniyal damarları içeren CT/CTA ile acil beyin ve vasküler görüntüleme yapılması makuldür.

4.6.1. Tromboliz Karar Verme

COR 2b. Semptom başlangıcından itibaren 4,5 saat içinde başvuran, AIS tanısı doğrulanmış, 28 gün–18 yaş arası pediatrik hastalarda ve engellilik oluşturan defisit varlığında, intravenöz alteplaz ile tromboliz (IVT) güvenli olduğu için düşünülebilir, ancak etkinliği belirsizdir.

4.7.5. Pediatrik Hastalarda Endovasküler Trombektomi

COR 2a. ≥6 yaş pediatrik hastalarda; akut nörolojik semptomlar ile başvuran, büyük damar oklüzyonuna (LVO) bağlı iskemik inmesi olan ve semptom başlangıcından itibaren 6 saat içinde olan hastalarda, deneyimli nörogirişim uzmanları tarafından uygulanması koşuluyla EVT fonksiyonel sonuçları iyileştirmede etkili olabilir.

4.7.5. Pediatrik Hastalarda Endovasküler Trombektomi

COR 2a. ≥6 yaş pediatrik hastalarda; akut nörolojik semptomlar ile başvuran, LVO’ya bağlı iskemik inmesi olan, semptom başlangıcından itibaren 6–24 saat aralığında bulunan ve kurtarılabilir beyin dokusu olduğu düşünülen hastalarda EVT fonksiyonel sonuçları iyileştirmede etkili olabilir.

4.7.5. Pediatrik Hastalarda Endovasküler Trombektomi

COR 2b. 28 gün–6 yaş arası pediatrik hastalarda; akut nörolojik semptomlar (ilk kez görülen nöbet dahil) ile başvuran, LVO’ya bağlı AIS olan, semptom başlangıcından itibaren 24 saat içinde olan ve kurtarılabilir beyin dokusu olduğu düşünülen hastalarda; pediatrik deneyimi bulunan nörogirişim uzmanları tarafından uygulanan EVT, fonksiyonel sonuçları iyileştirmek için makul olabilir.

Genel Öneriler

2.4. EMS (Acil Sağlık Hizmetleri) Hedef Merkez Yönetimi

COR 3: Fayda Yok. İyi koordine edilmiş bir inme bakım sistemi (SSOC) bulunan ve yerel hastane(ler)de tromboliz uygulaması ile ikincil hastanelerarası transfer süreçleri yeterli düzeyde yürütülebilen bölgelerde; büyük damar oklüzyonu şüphesi olan hastaların doğrudan uzak bir trombektomi merkezine (ör. 45–60 dakika) taşınması, yerel bir inme merkezine taşınmaya kıyasla 3 aylık klinik sonuçları iyileştirmez.

2.4. EMS Hedef Merkez Yönetimi

COR 1. Hastaneler ve EMS profesyonelleri; daha yüksek düzey bakım gereksinimi olan akut inme hastalarının hastanelerarası transferini önceliklendirmek için anlaşmalar ve protokoller oluşturmalıdır; bu yaklaşım, kapıdan-kapıya süreyi (DIDO: door-in-door-out) azaltmaya yardımcı olur.

2.5. Mobil İnme Ünitelerinin (MSU) Rolü

COR 1. Akut iskemik inme şüphesi olan hastalarda; mevcut olduğu yerlerde, trombolize uygun hastaların taşınması ve yönetiminde konvansiyonel EMS yerine mobil inme ünitelerinin kullanılması önerilir; böylece mümkün olan en kısa başlangıçtan tedaviye süre sağlanır ve fonksiyonel sonuçlar iyileştirilir.

2.9. Bileşenlerin Organizasyonu ve Entegrasyonu

COR 1. EVT imkanı olan, akut inme hastalarına bakım veren hastaneler; trombektomi ile ilişkili temel zaman metriklerini ve diğer bakım süreçlerini (örn. kapıdan-iğneye süre, başarılı reperfüzyon) ile uzun dönem hasta sonuçlarını kapsamlı biçimde izlemek için bir sistem geliştirmelidir.

2.9. Bileşenlerin Organizasyonu ve Entegrasyonu

COR 1. EVT imkanı olan akut inme hastaneleri; nörogirişim uzmanlarını, belirlenmiş ve üzerinde uzlaşılmış eğitim ve sertifikasyon standartlarını kullanarak yetkilendirmelidir.

4.3. Kan Basıncı Yönetimi

COR 3: Fayda Yok. IV Trombolitik ile tedavi edilmiş hafif-orta şiddette akut iskemik inme hastalarında; sistolik kan basıncını yoğun şekilde düşürme (hedef <140 mmHg, <180 mmHg ile karşılaştırıldığında) fonksiyonel sonuçlarda iyileşme ile ilişkili olmadığından önerilmemektedir.

4.3. Kan Basıncı Yönetimi

COR 3: Zarar. Ön dolaşım LVO’ya bağlı akut iskemik inme nedeniyle EVT uygulanıp başarılı şekilde rekanalize edilmiş (mTICI 2b, 2c veya 3) ve başka bir kan basıncı hedefi gerektiren endikasyonu olmayan hastalarda; ilk 72 saat boyunca sistolik kan basıncını <140 mmHg hedefiyle yoğun düşürmek zararlıdır ve önerilmemektedir.

4.5. Kan Glukozu Yönetimi

COR 3: Fayda Yok. Hastanede yatan, hiperglisemisi olan akut iskemik inme hastalarında; kan glukozunu 80–130 mg/dL aralığına düşürmek için IV insülin tedavisi uygulanması, 3 aylık fonksiyonel sonuçları iyileştirmek amacıyla önerilmemektedir.

4.6.1. Tromboliz Karar Verme

COR 1. Semptom başlangıcından itibaren 4,5 saat içinde IV Trombolitik için uygun olan erişkin akut iskemik inme hastalarında; tedavi, güvenli uygulama sağlanarak mümkün olan en kısa sürede başlatılmalıdır ve CTA/MRA ile CT/MR perfüzyon gibi ek multimodal görüntülemelerin yol açabileceği gecikmelerden kaçınılmalıdır.

4.6.2. Trombolitik Ajan Seçimi

COR 1. Semptom başlangıcından itibaren veya “son görüldüğü iyi” zamandan itibaren 4,5 saat içinde başvuran ve IV tromboliz için uygun erişkin akut iskemik inme hastalarında; fonksiyonel sonuçları iyileştirmek amacıyla tenekteplaz 0,25 mg/kg (maksimum 25 mg) veya alteplaz 0,9 mg/kg kullanımı önerilmektedir.

4.6.3. İntravenöz Tromboliz İçin Uzatılmış Zaman Pencereleri

COR 2a. Otomatik perfüzyon görüntülemede kurtarılabilir iskemik penumbra saptanan akut iskemik inme hastalarında; (a) uykudan inme semptomlarıyla uyanan ve uykunun orta noktasından itibaren 9 saat içinde olan ya da (b) son bilinen iyi zamandan itibaren 4,5–9 saat geçmiş olan hastalarda IV tromboliz, fonksiyonel sonuçları iyileştirmek için makul olabilir.

4.7.2. Erişkinlerde Endovasküler Trombektomi

COR 1. Ön dolaşım proksimal büyük damar oklüzyonu (ICA veya M1) kaynaklı AIS olup semptom başlangıcından itibaren 6 saat içinde başvuran; NIHSS ≥6, pre-strok mRS 0–1 ve ASPECTS 3–10 olan hastalarda EVT, fonksiyonel sonuçları iyileştirmek ve mortaliteyi azaltmak için önerilmektedir.

4.7.2. Erişkinlerde Endovasküler Trombektomi

COR 1. Seçilmiş hastalarda; ön dolaşım proksimal büyük damar oklüzyonu (ICA veya M1) kaynaklı akut iskemik inme olup semptom başlangıcından itibaren 6–24 saat arasında başvuran; <80 yaş, NIHSS ≥6, pre-strok mRS 0–1, ASPECTS 3–5 olan ve görüntülemede belirgin kitle etkisi bulunmayan hastalarda EVT, fonksiyonel sonuçları iyileştirmek ve mortaliteyi azaltmak için önerilmektedir.

4.7.2. Erişkinlerde Endovasküler Trombektomi

COR 2a. Seçilmiş hastalarda; ön dolaşım proksimal büyük damar oklüzyonu (ICA veya M1) kaynaklı AIS olup 6 saat içinde başvuran; <80 yaş, NIHSS ≥6, pre-strok mRS 0–1, ASPECTS 0–2 olan ve belirgin kitle etkisi bulunmayan hastalarda EVT, fonksiyonel sonuçları iyileştirmek ve mortaliteyi azaltmak için makuldür.

4.7.2. Erişkinlerde Endovasküler Trombektomi

COR 2a. Ön dolaşım proksimal büyük damar oklüzyonu (ICA veya M1) kaynaklı AIS olup 6 saat içinde başvuran; NIHSS ≥6 ve ASPECTS ≥6 olan, pre-strok mRS 2 hastalarda EVT, fonksiyonel sonuçları iyileştirmek ve kümülatif engelliliği azaltmak için makuldür.

4.7.3. Posterior Dolaşım İnmesi

COR 1. Baziler arter oklüzyonu olan akut iskemik inme hastalarında; başlangıç mRS 0–1, başvuruda NIHSS ≥10 ve PC-ASPECTS ≥6 (hafif iskemik hasar) bulunan hastalarda semptom başlangıcından itibaren 24 saat içinde EVT önerilmektedir; böylece daha iyi fonksiyonel sonuç ve daha düşük mortalite görülür.

4.7.4. Endovasküler Teknikler

COR 3: Fayda Yok. Büyük damar oklüzyonu zemininde akut iskemik inme yönetiminde; EVT öncesi preoperatif tirofiban uygulanması, 90 günlük fonksiyonel sonucu iyileştirmek için yararlı değildir.

4.8. Antiagregan Tedavi

COR 2a. Minör (NIHSS ≤5) nonkardiyoembolik akut iskemik inme veya yüksek riskli TIA (ABCD2 ≥4) hastalarında; inme başlangıcından itibaren 24–72 saat içinde olanlarda veya NIHSS 4–5 olup 24 saat içinde başvuranlarda; IV Trombolitik almamış ve aterosklerotik neden düşünülen (≥%50 intrakraniyal veya ekstrakraniyal stenoz ve klinik tablo/akut yeni enfarktlar ile uyumlu) hastalarda; 21 gün süreyle ikili antiagregan tedavi (klopidogrel + aspirin) ardından tekli antiagregan tedavi uygulanması, 90 günlük tekrarlayan inme riskini azaltmak için makul olabilir.

4.9. Antikoagülanlar

COR 2a. Dikkatle seçilmiş (örn. daha hafif şiddette) atriyal fibrilasyonlu akut iskemik inme hastalarında; inme sonrası erken dönemde oral antikoagülasyon başlama stratejisi düşük risklidir ve geciktirilmiş antikoagülasyon stratejisine kıyasla makuldür; ancak erken nüks inmeyi önlemede etkinliği kanıtlanmış değildir.

5.2. Disfaji

COR 2a. Disfajisi olan inme hastalarında; faringeal elektriksel stimülasyon (PES) tedavisi, disfaji şiddetini azaltmak ve aspirasyon riskini düşürmek açısından faydalı olabilir.

6.2. Beyin Ödemi (Medikal Yönetim)

COR 3: Fayda Yok. 18–70 yaş arası geniş hemisferik infarktı olan hastalarda intravenöz glibenklamid kullanımı fonksiyonel sonucu iyileştirmez ve önerilmemektedir.

İNME BAKIM SİSTEMLERİ VE HASTANE ÖNCESİ YÖNETİM

İnme Farkındalığı (Toplum Düzeyi)

İnme Farkındalığı (Toplum Düzeyi) için Öneriler

İnme farkındalığı (belirtileri tanıma) ve inme hazırlığı (doğru aksiyonu bilme: 9-1-1/EMS çağırma) akut inme bakımındaki gecikmeleri azaltmak için kritiktir. Toplumda bu konuda ciddi bilgi eksikleri ve hastaneye geç başvuru vardır; ayrıca ırk, cinsiyet, yaş ve sosyodemografik faktörlere bağlı eşitsizlikler belirgindir. Toplum genelinde farkındalığın artması; acile geliş süresini kısaltabilir, tanı/tedavi gecikmelerini azaltabilir ve IVT/EVT gibi zaman bağımlı reperfüzyon tedavilerinden yararlanan hasta sayısını artırarak morbidite-mortaliteyi düşürebilir.

Eğitim müdahaleleri (çocuklara ve yetişkinlere, okul temelli programlar dahil) kısa vadede bilgiyi ve hazırlığı artırabilir; bazı çalışmalarda EMS kullanımı gibi davranışsal değişiklikler de görülmüştür. Ancak uzun vadede bilginin kalıcılığı her zaman sürdürülemez; bu nedenle tekrarlayan/pekiştirici eğitimler önemlidir. Ayrıca riskli gruplara yönelik kültüre uyarlanmış hedefli programlar (örn. İspanyolca konuşanlar için RAPIDO akronimi) eşitsizlikleri azaltmada yararlı olabilir. Sağlık profesyonelleri ve EMS personeline yönelik eğitimler de tanıma, hastane ön bildirimi ve reperfüzyon tedavisi etkinliğini artırabilir.

Acil Sağlık Hizmetleri Sistemleri

Akut inmeli hastalarda zamanında tedavi için hastane öncesi koordinasyon kritik öneme sahiptir ve klinik sonuçları belirgin şekilde etkiler. Bölgesel inme koordinasyon yapıları; hastanelerin inme bakım kapasitesini net biçimde tanımlamalı ve nakil yönlendirme protokollerinin tüm toplum için adil/eşit olmasını sağlamalıdır. Sürekli kalite iyileştirme (QI) kapsamında hastane öncesi bakım kalite göstergeleri ölçülmeli, analiz edilmeli ve geri bildirim verilmelidir.

Önerilen kalite metrikleri: 90 sn içinde ambulans çıkarılması, inme tarama dokümantasyonu, glukoz ölçümü, son görüldüğü iyi zaman (LKW), olay yeri süresi ≤15 dk, hastane ön bildirimi, inme detaylarının iletilmesi ve IV damar yolu. Bu metriklere uyum, hastanede değerlendirme/trombolize kadar süreyi kısaltır ve eve taburculuk olasılığını artırır.

Hastane Öncesi Değerlendirme ve Yönetim

112 ekipleri, inme şüphesinin erken tanınması ve yönetiminde kritik rol oynar. Çağrı karşılama aşamasında inme odaklı eğitim modülleri ve yapılandırılmış telefonla inme değerlendirme araçları, inmenin daha erken fark edilmesini ve olay yeri süresinin kısalmasını sağlayabilir. Olay yerinde CPSS, LAPSS ve RACE gibi hastane öncesi inme skalaları, tanı koydurucu olmasalar da LVO dahil erken inme saptamasını artırır. Hastaneye ön bildirim (prenotification) yapılması, tedavi sürelerini iyileştirir; tromboliz oranlarını artırır ve mortaliteyi azaltır.

Yeni teknolojiler (EEG, kraniyal akselerometreler) umut verici olsa da daha fazla doğrulamaya ihtiyaç vardır. Buna karşılık bazı girişimler fayda göstermemiştir: RIC ve sahada GTN kullanımı fonksiyonel sonucu iyileştirmez ve özellikle İCH olgularında zararlı olabilir. Benzer şekilde sahada sistolik KB’yi 130–140 mmHg hedefiyle erken düşürmek faydalı değildir ve iskemik inmede zarar potansiyeli taşıyabilir. Pediatrik hastalarda erişkin skalaları yetersizdir; pediatrik araçlar güvenilir görünse de sahadaki klinik kullanımı halen net değildir.

Acil Sağlık Hizmetleri Hedef Hastane Yönetimi

Hastane öncesi dönemde inme şüphesi saptanan hastalarda, hangi hastaneye götürüleceği kararında birçok değişken birlikte değerlendirilir: nakil süresi ve mesafe, coğrafi koşullar, hava durumu, hastaya ve inmeye ait özellikler, yerel ambulans kaynakları, hava ambulansı erişimi ve yerel hastanelerin inme tedavi kapasitesi (hız/etkinlik, uzman erişimi, tele-tıp, görüntüleme imkânları).

Yüksek kaliteli bir klinik çalışma, pıhtı eritici tedaviyi iyi uygulayabilen ve hastanelerarası sevk süreçleri etkin işleyen yerel hastanelerin bulunduğu sistemlerde, hastayı yaklaşık 1 saat uzaklıktaki trombektomi yapabilen bir merkeze doğrudan götürmenin fayda sağlamadığını göstermiştir. Ancak bu bulguların şehir bölgelerine ya da yüksek performanslı primer inme merkezlerinin olmadığı farklı kırsal bölgelere/genel coğrafyalara ne kadar genellenebileceği net değildir; daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.

Hastaneler arasında hastaneye giriş–çıkış süresini azaltmaya yönelik anlaşma ve protokoller oluşturmak ise makul ve yararlı bir yaklaşımdır.

Mobil İnme Ünitelerinin Rolü

Akut iskemik inme yönetimi hastane öncesi dönemde başlar. Mobil inme ünitesi; 9-1-1 çağrısı sonrası sevk edilen, paramedikler, teknisyenler, hemşireler ve hekimlerden (tele-tıp danışmanları dahil) oluşan disiplinler arası ekibiyle acil bakımı doğrudan hastanın yanına taşıyan özel bir ambulanstır ve kritik zamanı kazandırır. Mobil inme üniteleri tedaviyi sahada başlatır, kapsamlı hastane öncesi bilgilendirme yapar ve hastaların en uygun hastaneye doğru şekilde yönlendirilmesini sağlar. Bu yaklaşım, reperfüzyon tedavisine uygun hastalarda pıhtı eritici tedaviyi hızlandırır ve klinik sonuçları iyileştirir. Ayrıca büyük damar tıkanıklığına bağlı en ağır iskemik inmelerde, endovasküler tedaviye giden süreci hızlandırarak daha erken trombektomi olanağı sağlayabilir.

Hastane İnme Kapasiteleri

İnme merkezi sertifikasyonu, hastanelerin inme bakım kapasitesini standartlaştırarak hastaların ihtiyaçlarına uygun merkeze yönlendirilmesini sağlar (örn. trombektomi gerektiren büyük damar tıkanıklığı olan hastalar için üst düzey merkez). Bu sayede bölgesel inme bakım sistemleri daha doğru planlanır ve kaynaklar dengeli dağıtılır. Sertifikasyon; görüntüleme ve tedavi hızları ile aspirin, antikoagülan, venöz tromboemboli profilaksisi gibi kanıta dayalı uygulamaların yerine getirilmesine göre yapılır.

İnme Şüphesi Olan Hastaların Acil Değerlendirilmesi (Acil Servis ve İnme Ekibi Dahil)

Akut iskemik inmede tedavi penceresi çok dar olduğu için hızlı değerlendirme ve tanı şarttır. Hastaneler; acil ve yatış süreçlerinde hastayı hızla kabul eden, tanıyan, değerlendiren ve tedaviye başlatan etkili işleyiş ve yollar kurmalı, gerektiğinde inme uzmanlığına erişim sağlamalıdır. Bu düzenlemeler, pıhtı eritici tedavi veya trombektomiye uygun hastalarda süreci hızlandırarak sonuçları iyileştirir, iyileşmeyi artırır ve kalıcı sakatlığı azaltır; ayrıca hiperakut pediatrik inme bakım sistemlerine de entegre edilmelidir.

Tele-tıp

Telestroke teknolojisi, uzak bölgelerdeki veya inme uzmanlığına erişimi sınırlı hastalarda erişim açığını kapatmada önemli rol oynamıştır. Telestroke, bakım sürecinin tüm aşamalarında kullanılabilir:

• Hastane öncesi dönemde, ambulansta tele-tıp kullanımı; reperfüzyon tedavisine uygun hastaları erken belirlemeye, doğru hastaneye yönlendirmeye ve hastanede hazırlıkları hızlandırmaya yardımcı olabilir.
• Acil serviste, teleradyoloji ve telestroke; beyin görüntülerinin hızlı değerlendirilmesini, tromboliz kararının verilmesini ve trombolitik tedavinin gecikmeden uygulanmasını destekler.
• Yakın tarihli randomize olmayan çalışmalar, telestroke’un hasta sonuçlarını (kısa dönem mortalite dahil) iyileştirebileceğini göstermiştir.
• Ayrıca telestroke, inme bakım sistemleri içinde; trombektomiye uygun hastaların triyajı ve transferinin planlanması ile transfer gerekmeyen hastaların güvenle yerel merkezde yönetilmesine katkı sağlayabilir.

Bileşenlerin Organizasyonu ve Entegrasyonu

Zamanında ve adil şekilde trombolitik ile trombektomi uygulanabilmesi için koordine bir inme bakım sistemi gerekir. Bu sistem; acil sağlık hizmetleri, farklı düzeyde sertifikalı merkez ve çevre hastanelerden oluşan entegre bir ağ olmalı ve en az bir trombektomi yapabilen merkez içermelidir. Tüm hastaneler hızlı ve güvenli tedavi protokolleri oluşturmalı; çevre hastaneler ise uygun hastaları hızla sevk edecek transfer süreçlerini kurmalıdır. Sevk kararları hastanenin imkanlarına uygun görüntüleme sonuçlarına dayanmalı ve sistem toplum karşısında tanımlı ve hesap verebilir olmalıdır.

İnme Kayıt Sistemleri, Kalite İyileştirme ve Risk Ayarlaması

Kalite iyileştirme uygulamaları, kanıta dayalı performans ölçütlerine uyumu artırır ve akut iskemik inmede mortalite azalması dahil daha iyi hasta sonuçlarıyla ilişkilidir. Etkili yöntemler; klinik lider ve ekiplerin belirlenmesi, personel eğitimi, engellerin saptanması, klinik yol haritaları/eylem planlarının oluşturulması ve sürekli izlem–geri bildirim süreçlerini içerir. Bu sürdürülebilirliğin temel aracı standart bir inme kayıt sistemidir; bakım kalitesini değerlendirme, eşitsizlikleri saptama, merkezler arası kıyaslama ve araştırmayı destekler. Ayrıca inme şiddeti (tercihen NIHSS ile) sonuçların güçlü bir belirleyicisidir; hastane performansını adil karşılaştırmak için risk ayarlamada kullanılmalı ve tüm hastalarda tutarlı şekilde kaydedilmelidir (seçim yanlılığını önlemek için).