Künefe Bıçağı ve Oyun Hamuru İle Ultrason Eğitimi

Bundan 2 yıl kadar önce, rutin sabah toplantılarımızdan birinde Prof. Abu-Zidan yanında plastik bir spatula ile geldi.

Akamedika
blank
Plastik spatula

Alper, bunu çok zor buldum, tanesi 1 dirham (1 TL, o zaman için) ve 20 tane aldım. Bunun metalleri de var ve Künefe bıçağı olarak kullanılıyor. Fakat, onlar biraz ağır oluyor ve öğrencilere ultrason eğitimi sırasında dağıtacağım için, hafif bir şey olsun istedim, ne diyorsun dedi.

 

Aklından sürekli basit eğitim ürünleri düşünen birinin bu örnekle gelmesi çok şaşırtıcı olmadı açıkcası. O gün başlayan süreç, bu görüşmelere oyun hamurunun eklenmesi ile gelişti, iki yıla yayılan bir fikir alış verişi sonrası yazdığımız metodoloji makalesi ile sonuçlandı ve cerrahinin saygın dergilerinden biri olarak kabul edilen World Journal of Emergency Surgery’ de beklemediğimiz kadar pozitif hakem yorumlarıyla revizyonsuz 28 günde kabul edildi (1).

blank

Makalenin pdf’ ini buradan indirebilirsiniz.

Bu makale temelde şunu ifade ediyor. Ultrason eğitimi için çok pahalı son teknolojilerine gerek olmayabilir. Oldukça ucuza mal edilen (50 TL) ve defalarca kullanılabilen modeller bir çok kurumda ve özellikle de imkanları kısıtlı kurumlarda öğrencilere gayet eğlenceli ve bir o kadar da etkin bir imkan sağlayabiliyor. Bu arada belirtmeliyim ki, bulunduğumuz fakültenin imkanları kısıtlı değil ama  kullanılan bu ucuz materyaller eğitimi o kadar eğlenceli hale getiriyor ki, kullanmamak yazık olur.

Üçgen künefe bıçağı şekil itibariyle ekrandaki ultrason görüntüsünü ve kesitlerini bire bir yansıtıyor. Bıçağın kalınlığı, eğitimlerde hep dile getirdiğimiz gibi 1 mm’ lik kesitin anlaşılmasına imkan veriyor. İnceleme yapılan kesite (transvers, sagittal, longitudinal vs.) göre künefe bıçağına verilen açılar öğrenciler tarafından kolaylıkla anlaşılıyor.

blank

Kendilerine dağıtılan örnek künefe bıçaklarıyla ultrason probunun hangi açıda ve kesitte yerleştireceklerini bizzat uygulayarak algılıyorlar. Bu pratik sürecine bir de oyun hamuru ile şekillendirdikleri organlar ve patolojiler eklenince, öğrencilerin anatomik yapıları olası kesitlerde nasıl görecekleri gözlerinde çok daha iyi canlanıyor. Düşünün ki, bu uygulama arkasından gerçek hasta yada insan modellerinde ultrason pratiği ile devam ediyor. Oyun oynayarak öğrenilen anatomi ve patolojiler, ultrason pratiği ile sonlanıyor. Bunun özellikle hiç ultrason eğitimi almamış öğrenciler için ne kadar akılda kalıcı ve eğlenceli olduğunu tahmin edebilirsiniz sanırım. En güzel yanlarından birisi de sadece 50 TL harcadığınız bir simülatörü yıl sonuna kadar, neredeyse 70-100 öğrencide kullanabiliyorsunuz.

Yayınlanmış sadece üç paylaşıma rastladık. Bunlardan ikisi makale, bir diğeri blog post. Dr. Eftekhar ve arkadaşları 2005 yılında komplike anevrizma anatomisini play dough kullanarak gösterdikleri bir yazı yayınlamışlar (2). Daha sonra nörolojik anatomi detaylarının play dough ile aktiv öğrenme süreci ile çalışıldığı başka bir makale 2011 yılında Dr. Herur ve ekibi tarafından yayınlanmış (3). Son olarak bulduğumuz örnek ise Zedu ultrason eğitimi web sayfasında paylaşılan bir blog post’a ait. Burada Drç Bystrzyki kalp anatomisini Echo Life Support kursunda play dough anlatarak kullanmış (4).

Makalemiz iyiydi, hoştu, yazarken çok keyif aldık ve bunu kendi sosyal medya platformlarımızda paylaştık.

blank

Zamanla, çeşitli gruplar dan da pozitif geri bildirimler ve uygulamalar, öneriler gelmeye başladı.

blank
Chambers of the heart (Courtesy of Gregor Prosen)

Kursları için kendi oyun hamuru formüllerini veren saygın gruplar, dünya kongrelerinde ilk kez uygulanacağı açıklanan paylaşımlar yapılmaya başlandı.

blank

Bunlar son derece sevindirici paylaşım ve gelişmeler.

Dünyada radyoloji ve acil tıp branşları temel ve klinik ultrason eğitiminde açık ara önde gidiyor (5, 6). Bunun böyle olduğunu sizlerde acil tıp hekimlerinin Ultrason Çalışma Grubu aktivitelerinden zaten biliyorsunuzdur.

Sonuç olarak diyeceğim şu ki, bu basit, ucuz ve eğlenceli simülatör Türkiye’deki eğitimlerde de kullanılabilir ve ultrason kurslarına farklı, eğlenceli bir hava sağlayabilir. Umuyorum, acil tıptaki ultrason eğitimi liderlerimiz de bu basit simülatörün etkinliğini kendi kurslarında uygular ve test ederler. Onlardan gelecek geri bildirimleri dört gözle bekliyoruz.

  1. Abu-Zidan FM, Cevik AA. Kunafa knife and play dough is an efficient and cheap simulator to teach diagnostic Point-of-Care Ultrasound (POCUS). World J Emerg Surg. 2019 Jan 8;14:1. doi: 10.1186/s13017-018-0220-3. eCollection 2019. PubMed  PMID: 30636969; PubMed Central PMCID: PMC6325793.
  2. Eftekhar B, Ghodsi M, Ketabchi E, Ghazvini AR. Play dough as an educational tool for visualization of complicated cerebral aneurysm anatomy. BMC Med Educ. 2005 May 10;5(1):15. PubMed PMID: 15885141; PubMed Central PMCID: PMC1274244.
  3. Herur A, Kolagi S, Chinagudi S, Manjula R, Patil S. Active learning by play dough modeling in the medical profession. Adv Physiol Educ. 2011 Jun;35(2):241-3. doi: 10.1152/advan.00087.2010. PubMed PMID: 21652511.
  4. Zedu Ultrasound Training Methods. Heart anatomy taught using state of the art methods. Accessed from https://www.ultrasoundtraining.com.au/news/heart-anatomy-taught-using-state-of-the-art-methods, January 9, 2019
  5. Cook T, Hunt P, Hoppman R. (2007) Emergency medicine leads the way for training medical students in clinician-based ultrasound: a radical paradigm shift in patient imaging. Acad Emerg Med. 14(6):558-61. PubMed PMID: 17535978.
  6. Phelps A, Wan J, Straus C, Naeger DM, Webb EM. Incorporation of Ultrasound Education Into Medical School Curricula: Survey of Directors of Medical Student Education in Radiology. Acad Radiol. 2016 Jul;23(7):830-5. doi: 10.1016/j.acra.2016.02.012. Epub 2016 Apr 8. PubMed PMID: 27311803.

Temel Ultrasonografi – EFAST

blank

Hatırlatma: Yazı dizimizin aşağıda yer verilen E-FAST içerikli konusunu çok daha iyi kavramak, ve yine, ultrasonografiye ait temel bilgileri pekiştirmek amacıyla, dizinin ilk yazısını da okumanız tavsiye edilir. Bu yazıya erişmek için tıklayınız.

Akamedika

Travmada Sonografi Odaklı Değerlendirme – Genişletilmiş

1- Giriş – Serbest sıvı var mı?

Dünyada acil serviste US kullanımı 80’li yılların sonunda başlamış ve 94’te ilk kez resmi olarak kullanım müfredatına girmiştir. FAST görüntüleme künt veya penetran travmalarda peritoneal, plevral ve perikardiyal alanlarda kanama varlığını saptamada kullanılır. Yine, burada sorumuz; “batın içi yaralanma var mı?” değil, “batın içi serbest sıvı var mı?” olmalıdır. Zira, penetran batın yaralanmalarda, US barsak ve benzeri organ yaralanmalarını atlayabilmektedir.

Künt batın travmalarında, fizik muayenenin abdominal yaralanmayı saptama oranı %50-60 civarındadır. Sonografi ise, travmatik hemoperitonium saptanmasında %90 duyarlılık ve %99’a varan özgüllüğe sahiptir. Hemotoraks ve pnömotoraks saptanmasında ise akciğer grafisinden daha üstündür. Hemotoraks için grafide 200 cc mayi gerekirken, US’de 20 cc mayi saptanabilmektedir.

Reklam

Acil US ne zaman kullanalım?

  • Hemodinamik olarak unstabil hastalarda, etiyoloji belli değilse,
  • Acil yatak başı işlem gereken hastalarda,
  • Bir üst merkeze sevki gereken ve bu sırada müdahale gerekebilecek hastalarda (perikardiyosentez, kan transfüzyonu, göğüs tüpü takılması),
  • Bilinci yerinde olmayan hastalarda,
  • Birden fazla yaralanması olan penetran travma hastalarında, özellikle üst batın ve alt torasik bölgede,
  • Yaralanma ile başvuran ama CT endikasyonu olmayan hastalarda, uygun süre gözlem ve seri US değerlendirme ile.

2- Anatomi

FAST taramada görüntülenen anatomik yapılar;

FAST alanları
FAST alanları

3- Anormal bulgular

Görüntüleme hasta supin pozisyondayken, B-mod ile yapılır ve serbest sıvı klasik olarak simsiyah görülür. Her şeyden önce normal yapıların US görüntüsünü normal hastalarda bakarak bilmenizde fayda vardır. FAST görüntüleme batında yaklaşık 200 cc serbest sıvıyı saptayabilir. Pelvis iyi bir şekilde görüntülendiğinde ise daha küçük miktarlarda sıvı görülebilir. Pelvik görüntülemede zorluk yaşanıyorsa, üst batın taramalarında trandelenburg pozisyonu kullanılabilir.

Kardiyak Görüntüleme

Travmada en sık kullanılan pencere subksifoid penceredir. Prob imleci hastanın sağını gösterecek şekilde, probu subksifoid alana koyun. Probun yönünü hastanın sol omzuna çevirin (Fig 1). Bu görüntüde karaciğer sol lob bitişiğinde sağ ventrikül görülür (Fig 2). Perikardiyal efüzyon, karaciğer ve kalp arasında kolay bir şekilde görülebilir (Fig 3). Görüntü derinliğini arttırarak veya hastaya derin nefes aldırarak daha iyi görüntü elde edilebilir.

Reklam
Subksifoid pencere prob konumu
Fig 1. Subksifoid pencere prob konumu
Subksifoid pencere
Fig 2. Subksifoid pencere
Perikardiyal efüzyon (yıldızlı alanlar)
Fig 3: Perikardiyal efüzyon (yıldızlı alanlar)
Abdominal Görüntüleme

Başlıca 3 bölgede bakılmaktadır.

a. Sağ koronal ve interkostal oblik görüntüleme

En kolay görülen alandır, Morrison poşu adı verilir. Probu sağ mid-aksiller 8.-11. kosta aralığına koyun ve imleci hastanın başına doğru yöneltin (Fig 4). Karaciğer ve renal arasında koronal görüntüyü oluşturur. Görüntüleme esnasında karaciğerin alt kenarı, kaudale doğru takip edilmelidir.

Reklam
Prob pozisyonu
Fig 4: Prob pozisyonu

Görüntü kosta ile engelleniyorsa prob, saat yönünün tersine-posterior aksiler alana hafifçe çevirilerek interkostal görüntü elde edilir.

Serbest sıvının bakılacağı alanlar :

  1. Morison poşu
  2. Karaciğer uzun kenarı
  3. Karaciğer-diyafram arası

(Fig 5-8)

Morisonda serbest sıvının bakılacağı alanlar
Fig 5. Morisonda serbest sıvının bakılacağı alanlar
Morison poşunda serbest sıvı görünümü
Fig 6. Morison poşunda serbest sıvı görünümü
KC uzun kenarında serbest sıvı görünümü
Fig 7. KC uzun kenarında serbest sıvı görünümü
Karaciğer ve diyafragma arasında serbest sıvı
Fig 8: Karaciğer ve diyafragma arasında serbest sıvı
b. Sol koronal ve interkostal oblik görüntüleme

Sıklıkla zor görüntülenir. Prob posterior aksiler hatta 6.-9. kosta aralığına, imleç hastanın başını gösterecek şekilde yerleştirilir. Bu koronal görüntü ile dalak ve renal alan görüntülenir. Kostalardan kurtulmak ve dalağı daha iyi görüntüleyebilmek için, probu hastanın başına doğru kaydırıp saat yönünde hafifçe çevirin. Bu şekilde interkostal oblik görüntü ile dalak daha iyi görüntülenir.

Serbest sıvı iki alanda birikecektir; Dalak ve renal alan arasında (1) ve daha sıklıkla dalak ile diyafragma (2) arasında (Fig 9-11)

Sol üst kadran prob pozisyonu
Fig 9: Sol üst kadran prob pozisyonu
Serbest sıvının bakılacağı alanlar
Fig 10. Serbest sıvının bakılacağı alanlar
Dalak etrafında serbest sıvı
Fig 11: Dalak etrafında serbest sıvı
c. Pelvik görüntüleme

Peritoneal boşluğun büyük bir kısmını oluşturduğu için batın içi serbest sıvıyı görmede en muhtemel yerdir. Bu alanda 100 cc veya daha az sıvı bile saptanabilir. İlk görüntülemenin longitudinal olması anatomiyi anlamada yardımcı olur (Fig 12). Erkeklerde, serbest sıvı mesane posteriorunda görülecektir (Fig 13).

Reklam
Mesane longitudinal görüntüleme
Fig 12: Mesane longitudinal görüntüleme
Mesane posteriorunda serbest sıvı
Fig 13. Mesane posteriorunda serbest sıvı

Kadınlarda, uterus mesanenin hemen arkasında (Fig 14) olduğu için serbest sıvı uterus arkasında izlenir (Douglas poşu) ve bazen küçük miktarlarda sıvılar saptanabilir. Serbest sıvı bazen de uterusu sarmış olarak görülür (Fig 15). Özellikle erkeklerde mesane boş ise serbest sıvı saptamak zor olabilir.

Mesane ve uterusun normal longitudinal görünümü
Fig 14: Mesane ve uterusun normal longitudinal görünümü
Uterus etrafında yaygın sıvı
Fig 15: Uterus etrafında yaygın sıvı
Anterior Torasik Görüntüleme

Supin hastada pnömotoraks değerlendirilirken prob, göğüs anterioru 3.-4. interkostal aralık, midklavikular alana konulur. Çok küçük veya loküle pnömotoraks şüphesi varsa diğer alanlardan da bakılabilir. Yüksek frekanslı lineer prob klasik olarak kullanılır ve prob longitudinal olarak yerleştirilir. Plevral yüzeyi bulmak için kosta gölgeleri kullanılır ve her iki kosta görüntüde köşelerde olacak şekilde prob yerleştirilir. Her iki kostanın arasında ve kostaların posterior sınırlarının altında plevral yüzey seyreder. Visseral plevranın “kayma hareketi” görülmelidir, eğer görülmüyorsa pnömotorakstan şüphelenilir. Diğer göğüs alanı ile karşılaştırmalı yapılır. Video 1’de sol tarafta normal “kayma hareketi” ve sağ tarafta plevral kayma hareketi olmayan göğüs karşılaştırması mevcuttur.

Dikkat

  • İlk görüntüleme negatif ama şüphe yüksekse → tekrarla
  • Trandelenburg pozisyonu
  • Subkutan amfizem görüntüyü bozar
  • Serbest sıvı her zaman kan olmak zorunda değildir
  • Her yaralanmada serbest sıvı olmak zorunda değildir
  • Pıhtılaşmış kan ekojenitesi değişeceği için gözden kaçabilir
  • Foley kateterden önce pelvik görüntülemeyi yap
  • Göğüs US sadece baktığınız yeri görür, diğer alanlara da bak
  • Kayma hareketi yoksa; pnömotoraks, tek taraflı entübasyon ve azalmış ventilasyon aklına gelsin
  • Görüntü mü kötü? Işıkları biraz karart

4- Kaynaklar

  1. Wilkerson, R.G. and M.B. Stone, Sensitivity of bedside ultrasound and supine anteroposterior chest radiographs for the identification of pneumothorax after blunt trauma. Acad Emerg Med, 2010. 17(1): p. 11-7.
  2. Girişgin, S.A., F. Koyuncu, M. Ergin, et al., Interperation of “Basic Ultrasonografy Course” in Emergengy Medicine. JAEM, 2011. 10(1): p. 46-49.
  3. Yürüktümen, A., Newer ultrasound applications in Emergency Department. Turk J Emerg Med, 2010. 10(2): p. 91-99.
  4. Von Kuenssberg Jehle, D., G. Stiller, and D. Wagner, Sensitivity in detecting free intraperitoneal fluid with the pelvic views of the FAST exam. Am J Emerg Med, 2003. 21(6): p. 476-8.
  5. Ocak 4, 2015, http://www.sonoguide.com/physics.html
  6. Yürüktümen, A., Akarca, F. (2015) Acil Ultrasonografi Cep Atlası. Dünya Tıp Kitabevi
  7. Acil Travma Ultrasonografisi – FAST https://www.tatdus.org
  8. Genişletilmiş Acil Travma Ultrasonografisi – Pnömotoraks https://www.tatdus.org

Editör: Serkan Emre Eroğlu

Temel Ultrasonografi – Giriş

blank

Acilci.net yeni bir yazı dizisi ile karşınızda…

Radyoloji ünitelerinde başlayan ultrasonografi serüveni, özellikle son 10 yıl içinde büyük bir aşama kaydederek Acil servis hekimlerinin olmazsa olmazları arasına girmiştir. Yayın hayatına başladığı ilk günden bu yana, başta Acil hekimleri olmak üzere diğer tüm hekim ve sağlık personeli için yol gösterici olmayı hedefleyen Acilci.net ise, bu konuya ait yazı dizisi hazırlıklarını kısa bir süre önce tamamladı. İlk yazısının bugün paylaşıldığı dizide, Acil servis ultrasonografisinin temel konularını bulabileceksiniz.

Akamedika

Bununla birlikte, Acil Ultrasonografi konusunda belirli bir aşama kaydetmiş takipçilerimizi düşünerek, bu diziden bağımsız “Olgu bazlı” ya da “Hap Bilgi” kıvamındaki diğer ultrasonografi yazılarımız yayınlanmaya devam edecektir.

Ultrasonografiye Giriş

Acil ultrason (US) yatak başı uygulanabilen bir görüntüleme yöntemidir. Noninvazif ve ağrısızdır, kontrast madde gerektirmez, resüsitasyon ve invaziv işlemler sırasında kullanılabilir. Gebeler ve unstabil hastalar dâhil tüm hasta gruplarında kullanılabilmektedir. Temel Acil US kısa bir eğitim süreci ile tamamlanabilir ve doğru sorularla hekimi yönlendirebilir;

Doğru: Diz üstü DVT var mı?     Yanlış: Ağrının nedeni nedir?

Doğru: İntraperitoneal serbest sıvı var mı?     Yanlış: Solid organ yaralanması var mı?

I- Ultrason Fiziği

Ultrasonda transdüserden (prob) dokulara iletilen yüksek titreşimli ses dalgaları kullanılır. İnsan kulağının duyamadığı bu ses dalgaları genellikle 2-15 MHz (1 Hertz = 1 titreşim/sn, MHz = 1 milyon hertz) aralığındadır.

Dalga uzunluk, basınç ve amplitüdü
Dalga uzunluk, basınç ve amplitüdü

Ultrason ile görüntü oluşumu probda bulunan piezo-elektrik kristalleri ile olmaktadır. Bu kristallerin amacı elektrik akımını, mekanik basınç dalgalarına dönüştürmektir (piezo-elektrik olay: bu durum iki yönlü çalışır, yani bu cisimler basınç ile elektrik akımı üretebilirler). Oluşan ses dalgaları dokulara gönderildikten sonra tekrar yansıyıp veya kırılıp proba geri dönmektedir ve prob ise bu sefer alıcı görevi ile gelen ses dalgalarını piezo-elektrik kristalleri ile elektrik akımına çevirip görüntüyü ekrana göndermektedir.

Piezo-elektrik olayı: basınç ve elektrik akımının çift yönlü çalışması
Piezo-elektrik olayı: basınç ve elektrik akımının çift yönlü çalışması

Her dokunun ses dalgasına karşı farklı direnci vardır. Bu durum dokuların ekranda farklı tonlarda gözükmesi ile sonuçlanmaktadır;

  • Kemik korteks ve kalsifiye safra taşları fazlaca yansıtıcı olduğu için (reflection) ekojen görünürler (görüntüde beyaza yakın gri)
  • Sıvılar (mesane ve damarlar) ses dalgalarını oldukça iyi geçirdiği için yankı çok az olur (görüntü siyaha yakın gri)
  • Karaciğer gibi yumuşak dokular ise arada homojeniteye sahiptir (orta düzeyde gri izlenir)
Ekranda A) kemik-beyaza yakın, B) mesane-siyaha yakın, C) karaciğer- gri renkte gözükür
Ekranda A) kemik-beyaza yakın, B) mesane-siyaha yakın, C) karaciğer- gri renkte gözükür

II- Ultrason Modları

  • B-mod, ultrasona başlayanlar için en kullanışlı olan moddur ‘’parlaklık modu – brightness mode’’. Bu taramada probdan gelen ses dalgaları dokular içinde yayılma ve kırılma/yansıma ile geri dönerek iki boyutlu (2D) bir görüntü oluştururlar. Bu görüntüler, dokuların sese tepkisine göre ekranda değişik parlaklıktaki gri tonlar şeklinde oluşmaktadır (beyaz-siyah arası).
B-mod görüntüsü
B-mod görüntüsü
  • M-mod ‘’hareket modu – motion mode’’; hareketli olan B-mod’un sadece bir parçası alınarak zaman ekseni üzerinde görüntü oluşturmak için kullanılır. Kardiyak olayların zamansal incelemesi ve yüksek hızlı hareketlerin kaydedilmesi amaçlı kullanılır.
M-mod (görüntünün alt kısmında) ve B-mod görüntüsü. M-mod, belirli bir bölgenin hareketini yakalamaktadır.
M-mod (görüntünün alt kısmında) ve B-mod görüntüsü. M-mod, belirli bir bölgenin hareketini yakalamaktadır.
  • Renkli doppler, renk-akım modu olarak bilinir ve B-mod üzerinde kan akımı veya doku hareketlerini renklendirerek görüntüleme sağlar.
Renkli doppler
Renkli doppler
  • Power doppler; renkli dopplerin aksine akım hızı ve yönünü değil, dönen frekans genişliğini ve çok düşük akımları ölçmede kullanılan moddur. Testiküler veya over torsiyonu gibi vasküler acillerde kullanılır.
Power doppler
Power doppler
  • Spektral doppler; sürekli ve atım dalga formundan oluşur. Sürekli dalga formunda görüntüden ziyade alınan doppler dalgaları sese dönüşür. Sıklıkla damarları göstermek ve fetal kalp atımı tayininde kullanılır. Atım-dalga formunda ise, alınan doppler sinyalleri ile bir spektrum-dalga oluşturulur. Venöz akımda daha düz iken, arteryal akımda daha keskin şekillidir.
Arteriyal akım görünümü, keskin şekilli.
Arteriyal akım görünümü, keskin şekilli.

III- Artefaktlar

Artefakt, bir görüntüde istenmeyen veya hastanın anatomisi ile ilgili olmayan; yani, normalde var olmayan görüntülerdir. Artefaktlar, görüntünün yorumlanmasında yararlı olabildiği gibi; bazen de yeterli bilgiye ulaşmayı engelleyebilir.

  • Akustik pencere ve akustik zenginleşme; ses dalgaları sıvı dolu yapılar (zayıf ekojen) içinden geçtikten sonra artarak arkasındaki yapıya çarpıp geri dönmesidir. Bu şekilde sıvı dolu yapı pencere görevi yaparak arka tarafındaki yapı daha parlak (daha ekojenik) görülür. Dolu bir mesane, bu sayede pelvik incelemede ideal bir akustik pencere olur.
Mesane (akustik pencere) arkasındaki yapılar daha ekojenik görünmekte ve ayna artefaktı izlenmekte
Mesane (akustik pencere) arkasındaki yapılar daha ekojenik görünmekte ve ayna artefaktı izlenmekte
  • Akustik gölgelenme; zenginleşmenin tam tersi olup kemik ve kalsifiye taşlar gibi hiperekojenik yapıların ses dalgalarını büyük oranda yansıtarak arkasında hipoekojen-karanlık bir gölge bırakmasıdır. Safra kesesi veya üriner sistem taşlarında taşın arkasında kuyruklu yıldız efekti oluşmasına neden olur, yani tanı koydurucudur. Üst abdomen ve toraksta ise aynı durum görüntü yakalanmasına engel olarak zorluk oluşturabilir.
Safra taşına bağlı akustik gölgelenme
Safra taşına bağlı akustik gölgelenme
  • Çoklu yankılanma (reverberasyon); ses dalgalarının doku ile prob arasında veya iki doku arasında birden fazla kez gidip gelmesi ile oluşmaktadır. Bu sebeple her yankılanmada fazladan bir görüntü oluşur. Bu durum az jel sürüldüğünde de oluşabilir.
Reverberasyon artefaktı
Reverberasyon artefaktı
  • Ayna artefaktı; iki yapı arasında geniş kavisli yüzey olması durumunda ortaya çıkar. Ses dalgalarının geri dönme zamanı uzar ve görüntü normalden daha derindeymiş gibi ikinci bir görüntü oluşur. Karaciğerin diafram arkasında gözüküyormuş gibi olması ve distandü mesanede pelviste ikinci bir mesane görüntüsünün sebebidir.
Mesane (akustik pencere) arkasındaki yapılar daha ekojenik görünmekte ve ayna artefaktı izlenmekte
Mesane (akustik pencere) arkasındaki yapılar daha ekojenik görünmekte ve ayna artefaktı izlenmekte

IV- Transdüser (Prob)

Transdüserler piezo-elektrik dizilimlerine göre adlandırılırlar.

  • Lineer dizilimli (array) problar, yüksek frekanslı problar olup (7-12 MHz) yüzeyel dokularda (kas iskelet) çok iyi görüntü verirler.
  • Konveks (curvilinear) problar, daha geniş ve derin dokulalara ulaşabilmek için düşük frekans (3.5-5 MHz) kullanırlar.
  • Faz dizilimli (array) veya mikrokonveks problar, daha küçük bir alandan daha fazla görüntü elde etmekte kullanılır, kardiyak/torasik görüntüleme.
  • İntrakaviter problar, uzun saplı mikrokonveks probla benzer olup transvajinal kullanılır.
Acil serviste sık kullanılan problar
Acil serviste sık kullanılan problar

V- Terminoloji

  • Anekoik/Ekolüsent: ses dalgalarının tamamına yakını dönmez, siyah görülür.
  • Hipoekoik: yapıdan çok az dalga döner, çevre dokulardan koyudur.
  • Hiperekoik/Ekojenik: çok fazla dalga döner, çevre dokulardan parlaktır.
terminoloji
  • Transvers kesit; aksial kesit olarak da bilinir. Yere paralel, yukarı aşağıyı ayıran kesittir.
  • Sagittal kesit; longitudinal kesit olarak da bilinir. Yere dik, sağı ve solu ayıran kesittir.
  • Coronal kesit; frontal kesit olarak da bilinir, önü ve arkayı ayıran kesittir.
Anatomik kesitler
Anatomik kesitler

VI- Makine Fonksiyonları

Bazı değişikler olsa da birçok makinede ortak özellik ve tuşlar bulunmaktadır.

  • On/Off: Hastanın yanına gitmeden önce en azından bir kez açmış olun!!
  • Select Probes: Prob değiştirme
  • Set: Açık olan menüde seçim yapmak veya ölçüm noktasını seçmek/sabitlemek
  • Preset Menu: Daha önceden kaydedilmiş menüleri seçme- abdomen, vaskuler gibi
  • Scroll: Kaydırma topu, bazı makinelerde dokunmatiktir. İmleci kullanır, dondurma tuşuna bastıktan sonra kaydedilmiş olan önceki birkaç görüntüyü geri getirebilir
  • Gain (Kazanç): Ses dalgalarının gücünü arttırarak görüntü parlaklığını arttırır
  • Depth Adjustment: Derinlik ayarı sağlar
  • Freeze: Görüntüyü dondurur
  • Print/Save: Dondurulmuş görüntüyü basar ve/veya görüntüyü kaydeder
  • Measurement / Cursor: Ölçüm tuşuna (measurement) bastıktan sonra imleci ölçüm yapacağınız yere getirip ‘’set’’ veya ‘’mark’’ bastıktan sonra ikinci imleç çıkacaktır. İkinci ölçümde de aynı yol takip edilir
  • Change Mode: Doppler, M-mod gibi modlar arasında geçiş sağlar
  • Focus: Görüntüde odaklanmak istediğiniz yeri belirler, görüntü kalitesi sağlar
Referanslar:
  • Güney, Ş. (2010) Kolaylaştırılmış Acil Ultrason. İstanbul Tıp Kitapevi
  • Ocak 4, 2015, http://www.sonoguide.com/physics.html

Editör: Serkan Emre Eroğlu