Yenidoğana İlk Dokunuş

İlçe acilinde sabaha karşı kaç haftalık olduğu bilinmeyen sancılı bir gebe…. Aile hekimliğinde kontrole gelmiş olan multipar suyu gelen gebe… Yenidoğan resüsitasyonu, doğumun hemen ardından yapılan ve mortaliteyi dramatik şekilde etkileyen en önemli müdahalelerden biridir. Doğumların yaklaşık %10’unda basit canlandırma adımlarına ihtiyaç duyulurken, %1’inde ileri düzey canlandırma gerekir. Bu oran özellikle preterm, riskli gebelikler ve komplikasyonlu doğumlarda artmaktadır.^​1​

Hazırlık

Canlandırma başlamadan önce hazırlık en kritik noktadır. Doğum öncesinde mutlaka şu sorular yanıtlanmalıdır:

• Gebelik haftası nedir? (Term, preterm)
• Mekonyum var mı?
• Risk faktörleri mevcut mu? (Maternal diyabet, hipertansiyon, enfeksiyon, çoğul gebelik, preeklampsi, doğum travması)
• Doğum şekli: Normal vajinal, sezaryen?
• Ekipman hazır mı?
  • 1. Isıtıcı cihaz
  • 2.Pozitif basınçlı ventilasyon (PPV) balonu ve maske (uygun boy)
  • 3.Aspiratör ve kateterler
  • 4. Entübasyon seti, laringoskop, endotrakeal tüpler
  • 5. Pulse oksimetre
  • 6. İlaçlar (Adrenalin, izotonik, umblikal kateter seti)
• Bu kontrol listesi, doğum öncesi hazırlığın tamamlanmasını sağlar ve resüsitasyon başarısını artırır.

İlk Değerlendirme

Bebek doğar doğmaz şu parametreler hızla değerlendirilir:

• Gestasyon haftası
• Solunum eforu
• Kas tonusu

Eğer bebek term, solunumu spontan ve tonusu iyi ise rutin bakım yapılır (kurulama, anne ile ten teması, emzirme). Ancak bebek apneik, hipotonik veya zayıf solunumlu ise hemen resüsitasyon adımlarına geçilmelidir.

• Bebeği kurula, ısı kaybını önle (ısıtıcı altında tut, başına şapka giydir, gerekirse polietilen torba kullan).
• Hava yolunu aç (baş hafif ekstansiyonda pozisyon ver).
• Gerekirse ağız ve burun aspirasyonu yap.
• Hafif taktil stimülasyon uygula (ayak tabanına vur, sırtını ov). Bu adımlar 30 saniye içinde tamamlanmalıdır.^​2​

• Ventilasyonun önemini unutmamalıyız. Bebek ve çocuklarda en sık arrest sebebi solunumsal iken yetişkinlerde en sık sebep kardiak kökenlidir. Resüsitasyonda en önemli adım ventilasyondur. Çoğu yenidoğan yalnızca etkin ventilasyon ile toparlar.
• İlk 30 saniye sonunda spontan solunum yoksa → pozitif basınçlı ventilasyon (PPV) başlanmalıdır.
• PPV; balon-maske ile dakikada 40–60 soluk olacak şekilde uygulanır.
• Göğüs hareketi gözlenmeli (Tercihen ikinci kişiye göğüs kalkıyor mu diye sorulmalıdır.); yoksa “MR SOPA” algoritması devreye sokulur:
  • M: Maskeyi düzelt
  • R: Pozisyonu yeniden ayarla
  • S: Aspirasyon yap
  • O: Ağız aç
  • P: Basıncı artır
  • A: Alternatif hava yolu (entübasyon, laringeal maske)
• Oksijen desteği: Term bebekte %21 (oda havası), pretermde %30’dan başlanır. Canlandırma başlamış ise Fio2 %100 olması gerektiği unutulmamalıdır. Pulse oksimetre ile hedef satürasyonlara göre ayarlanır.(Hedef satürasyon tablosu yazının sonunda bulunmaktadır.) Ventilasyona rağmen kalp hızı <100/dk ise ventilasyona devam edilir. Kalp hızı <60/dk olduğunda göğüs kompresyonu eklenir.
• Oran: 3:1 (dakikada 90 kompresyon + 30 ventilasyon = 120 olay/dk)
• Tekniği: İki baş parmak-eller sarar, sternumun alt yarısına 1/3 derinlikte basılır. 30 saniye sonra kalp atımı yeniden değerlendirilir.
• İleri Adımlar; kalp atımı <60/dk kalmaya devam ederse:
  • Adrenalin: 0.02–0.03 mg/kg IV/IO (1:10.000 dilüsyon) (1/1000 lik ampül 9cc ile sulandırılarak elde edilebilir.)
  • Yanıt yoksa umblikal ven kateteri ile tekrar doz uygulanabilir.
  • Hipovolemi şüphesi varsa: 10 ml/kg izotonik (0.9% NaCl) hızlı verilir. 0 Rh(-) kan grubu kan kullanılabilir.
  • Persistan bradikardi varsa ileri hava yolu (endotrakeal entübasyon) düşünülmelidir.

Özel Durumlar:

• Mekonyumlu doğum: Apneik ve tonusu düşük bebeklerde entübasyon ile aspirasyon düşünülebilir, ancak rutin aspirasyon önerilmez. (Doğumhanelerde eski bir alışkanlık olarak çok sık bebekler aspire edilmektedir, derin aspirasyon refleks uyarımı ile bradikardiye neden olabilir.)
• Preterm bebek: Isı kaybı çok hızlıdır. Polietilen torba, şapka, ısıtıcı lambalar kullanılır. Gerekirse surfaktan tedavisi planlanır.
• Doğumsal anomaliler: Diafragma hernisi gibi durumlarda maske ventilasyonu kontrendikedir, entübasyon önceliklidir.(Doğum sonrası karında normalden farklı görünümde mutlaka akılda tutulmalıdır.)
• Canlandırma 20 dakikadan uzun süredir devam etmesine rağmen kalp atımı alınamıyorsa sonlandırma düşünülmelidir. Bu karar aile ile paylaşılmalı ve etik ilkelere uygun hareket edilmelidir.

Önemli not:

• En kritik basamak ventilasyondur, çoğu bebek bu adımda toparlar.
• Doğum öncesi hazırlık ve ekipman kontrolü hayati önem taşır. Kritik bir anda malzeme aramak ne kadar zor tahmin edebilirsiniz.
• Yenidoğan resüsitasyonu ekip işidir, roller önceden belirlenmelidir. Karışıklığa neden olabililir.
• Resüsitasyon sonrası mutlaka yenidoğan yoğun bakım ünitesine transfer yapılmalıdır.

Olgular

35. haftada doğan, mekonyumlu, tonusu düşük ve apneik bir bebek doğum sonrası değerlendirildi. İlk 30 saniyede kurulanıp ısı kaybı önlendi, taktil stimülasyon uygulandı. Spontan solunum olmayınca balon-maske ile PPV başlandı. Kalp atımı 50/dk ölçüldü. Göğüs kompresyonları eklendi. Yanıt alınamayınca entübasyon yapıldı ve adrenalin uygulandı. Bebek 2 dakika sonra kalp hızı 120/dk üzerine çıktı.

*Term, sezaryen ile doğan, solunumu olmayan bebek. İlk adımlar sonrası spontan solunum yok. Balon-maske ile ventilasyon başlandı, 30 saniye sonra kalp hızı 120/dk oldu → ventilasyon yeterli, yoğun bakıma alındı.

*34. hafta, mekonyumlu doğum, bebek apneik. Entübasyon ile aspirasyon sonrası PPV başlandı. Kalp hızı 50/dk → göğüs kompresyonu eklendi, adrenalin verildi. 2 dakika içinde kalp hızı 110/dk oldu.

*28. hafta preterm, doğumda hipotoni mevcut. Polietilen torba içinde tutuldu, PPV başlandı. Surfaktan ihtiyacı değerlendirildi, oksijen desteği titrasyonla artırıldı. İzlemde stabil hale getirildi.

ÖZET OLARAK SON GÜNCELLEME:

Tamamen iyi olan bir bebek için muayene rehberlerimiz ise şu şekildedir ;

Kaynaklar